6.3 Exacerbaties bij COPD en de zorgketen

Voor de eenvoud beschouwen wij een exacerbatie als een toename van symptomen bij patiënten met COPD en is er een algehele verslechtering opgetreden, met klachten bestaande uit hoesten met of zonder slijm opgeven, dan wel benauwdheid en/of koorts: ‘exacerbatie’. De ernst van deze klachten, de ernst van de exacerbatie dus, wordt praktisch bepaald op basis van wat de patiënt en de behandelaar in dat geval doen.

Een van de oorzaken van een exacerbatie is meestal een luchtweginfectie. Infectie van de luchtwegen is vaak niet te voorkomen, tenzij door vaccinatie tegen griep en/of pneumonie. De gevolgen van zo´n exacerbatie zijn meestal fhankelijk van de ernst van de exacerbatie, en van de - deels beïnvloedbare - snelheid van het herstel. Bij een ernstige exacerbatie of een traag verlopend herstel kan een blijvende verslechtering en/of afname in FEV optreden met daarbij afname van QoL. Juist ook vanwege het negatieve effect op het beloop van COPD ‘verdienen’ exacerbaties bij COPD in de kiemte worden gesmoord.

Belangrijk is dat huisarts, longarts en patiënt elkaar over en weer instrueren en ook achteraf informeren over het verloop van de exacerbatie, zodat de betrokkenen leren wat eenieder de volgende keer het best kan doen.Ook de assistentes in de huisartsenpraktijk hebben hier een belangrijke rol.

•Bij een lichte exacerbatie is er sprake van een lichte toename van de klachten, maar er ontstaat  1 geen nieuwe zorgvraag omdat behandeling met eigen medicatie mogelijk is (ophogen inhalatiefrequentie van LABA en ICS);

•Bij een matig ernstigeexacerbatie is de toename van de klachten zodanig dat een nieuwe zorgvraag ontstaat en extra medicatie nodig is. De patiënt wordt dan dezelfde dag gezien door huisarts. Deze zal dan meestal extra therapie (bv prednison en/of een antibioticum) geven naast de aanpassing van de inhalatie therapie. Dit beleid heeft ten doel erger te voorkomen;
•Bij een ernstige exacerbatie wordt de patiënt beoordeeld bij de SEH van het ziekenhuis voor aanvullend onderzoek, waaronder thoraxfoto en bloedgassen.Exacerbaties worden altijd geregistreerd in het KIS systeem. Belangrijke informatie naast anamnese en auscultatie zijn in elk geval ook:
•zuurstofsaturatie (<92 % absoluut);
•polsfrequentie (=120);
•ademfrequentie (>30);
•gebruik hulpademhalingsspieren;
•bradycardie en bradypneu wijzen op zeer ernstige problemen;
•koorts

De uitkomst van elke exacerbatie is idealiter een leermoment voor de patiënt en zijn behandelaar.Voor maximalisering van het leereffect is evaluatie aan het eind van de betreffende episode een voorwaarde in geval de exacerbatie matig of ernstig was. Alle exacerbaties, ook de lichte, dienen aandacht te krijgen tijdens het eerstvolgende reguliere follow-upcontact met POH, huisarts of longarts. Omdat voor een patiënt de impact van een exacerbatie groot is, is het belangrijk dat elke COPD- patiënt al in een vroeg stadium van zijn behandeling tools krijgt aangereikt om de verschijnselen van een exacerbatie vroegtijdig te signaleren en de kans op het krijgen van een exacerbatie te verkleinen. Voorlichting over exacerbaties bestaat uit de volgende onderdelen:

•Vroegtijdige onderkenning van de verschijnselen.
•Beschikbaarheid van ‘nood’ medicatie in de thuissituatie voor de behandeling van een Exacerbatie voor die patiënten die het betreft.
•Een patiëntenplan hoe, wanneer en bij wie waar hulp in te schakelen. Het is daarbij van belang dat de patiënt thuis beschikt over voor hem begrijpelijke en duidelijke informatie over zijn aandoening en dat hij weet dat hij zijn medicijnen mee moet nemen naar de SEH of huisartsenpost.
•Follow-up en evaluatie.

© 2019 Steunpunt KOEL